Slagvaardige overheid: wat betekent de taakstelling voor verslaglegging?

Minder mensen, evenveel besluiten. Lees wat de plannen voor een slagvaardige overheid betekenen voor notulen, verslaglegging en de inzet van
Geschreven door
Notuleerservice

Het kabinet wil een overheid die eenvoudiger, slimmer en kleiner is. In de Voortgangsbrief Slagvaardige Overheid van 26 oktober 2026 staat wat dat concreet betekent: een taakstelling die oploopt tot € 3,5 miljard in 2035 en voor veel rijksorganisaties zo'n 20% minder personeel. Voor verslaglegging bij de overheid betekent dit dat dezelfde besluiten met minder mensen zorgvuldig in notulen en verslagen vastgelegd moeten worden. Een AI-notulist kan daarbij veel tijd besparen, zolang menselijke controle geborgd blijft. In dit artikel lees je wat de slagvaardige overheid inhoudt, waarom goede verslaglegging juist nu belangrijker wordt en hoe je AI verstandig inzet.

Wat is de slagvaardige overheid?

De slagvaardige overheid is het kabinetsprogramma om de overheid eenvoudiger, slimmer en kleiner te maken, met behoud van de fundamenten van de democratische rechtsstaat. De Ministeriële Taskforce Slagvaardige Overheid jaagt het programma aan; de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken rapporteert erover aan de Tweede Kamer.

Het programma rust op vier actielijnen. De overheid moet fundamenteel eenvoudiger worden, met minder en minder ingewikkelde regels. Ze moet uitstekende (digitale) dienstverlening leveren. De rijksdienst moet productiever worden. En de "Haagse muren" tussen departementen, beleid, uitvoering en toezicht moeten worden doorbroken.

Binnen een half jaar volgt een meerjarige aanpak voor de toekomst van de rijksdienst. Op 1 december 2026 bespreekt de Kamer de plannen in het commissiedebat Slagvaardige Overheid en Regeldruk.

Hoe groot is de taakstelling voor de rijksdienst?

De taakstelling op het ambtelijk apparaat loopt op tot € 3,5 miljard in 2035. Volgens een grove inschatting in de bijlage van de brief komt dat neer op een reductie van ongeveer 25.000 fte.

Omdat onder meer politie en Defensie zijn uitgezonderd, komt het grootste deel terecht bij departementen, inspecties en uitvoeringsdiensten. Voor veel van die organisaties gaat het om zo'n 20% minder personeel, en in sommige gevallen loopt dat op tot ongeveer 45%.

Het kabinet zegt zelf dat dit niet lukt met efficiency alleen. Er zijn keuzes nodig over wat de overheid anders, minder of niet meer gaat doen. Dat raakt ook de manier waarop organisaties vergaderen, besluiten nemen en die besluiten vastleggen. Verslaglegging is daarbij een taak die niet verdwijnt, maar wel met minder mensen gedaan moet worden. Wie de notulen maakte, heeft straks misschien een breder takenpakket, of is vertrokken.

Minder vergaderen bij de overheid: waarom notulen belangrijker worden

Een slagvaardige overheid vergadert minder, maar de overleggen die overblijven wegen zwaarder. Daarmee worden ook de notulen van die overleggen belangrijker. De brief is daar opvallend direct over. Jonge ambtenaren ervaren volgens het kabinet "veel overbodige overleggen, bovenmatige verantwoording en grote interne gerichtheid". Er moet meer focus komen op inhoud dan op proces.

Ook in de advies- en controlestructuur wordt gesneden. Het aantal vaste adviescolleges (nu 28) en adviescommissies (nu circa 150) gaat substantieel omlaag. Het aantal beleidsevaluaties, nu ongeveer 400 per jaar, wordt fors teruggebracht. Tegelijk wil het kabinet vaker werken met trialogen: overleggen waarin verschillende perspectieven, dilemma's en uitvoeringsgevolgen rond een beleids- of wetsvoorstel expliciet op tafel komen.

Wat betekent dat voor verslaglegging? Minder overleggen betekent niet minder verantwoordelijkheid. Als een besluit in één goed voorbereid overleg valt in plaats van in drie, moet dat ene verslag kloppen. Wie besloot wat, op basis van welke argumenten, en welke afspraken zijn gemaakt? Juist in een kleinere organisatie is er minder ruimte om dat achteraf te reconstrueren.

Neem een bestuurssecretariaat dat volgend jaar met minder mensen dezelfde reeks bestuursvergaderingen moet ondersteunen. De vergaderingen blijven, de besluiten blijven en de verantwoordingsplicht blijft. Wat verandert, is de tijd die beschikbaar is om alles vast te leggen. Daar ontstaat de vraag hoe je verslaglegging efficiënter organiseert zonder dat de kwaliteit eronder lijdt.

Wat betekent de hervorming van de Woo voor verslaglegging?

Het kabinet wil de Wet open overheid (Woo) beter uitvoerbaar maken, met behoud van transparantie en rechtsbescherming. Volgens de brief zorgt de Woo bij veel overheidsorganisaties voor grote juridische en administratieve lasten. Wetsaanpassingen voor minder juridisering en lagere uitvoeringskosten worden in 2027 uitgewerkt. In de tussentijd blijft de opdracht om de informatiehuishouding beter op orde te krijgen.

Hoe de nieuwe regels er precies uit gaan zien, is nog niet bekend. Wel is duidelijk dat goede verslaglegging hier een rol speelt. Heldere verslagen en besluitenlijsten maken het makkelijker om informatie terug te vinden, te archiveren en bij een informatieverzoek snel te leveren. Een rommelig of onvolledig verslag kost juist extra tijd op het moment dat iemand ernaar vraagt.

Kan een AI-notulist de overheid helpen bij verslaglegging?

AI kan verslaglegging flink versnellen, maar levert alleen echte besparing op als werkprocessen meeveranderen en de kwaliteit geborgd blijft. Dat is ook de lijn van het kabinet.

De brief kondigt aan dat het kabinet in het eerste kwartaal van 2027 komt met doelstellingen en besparingsplannen voor de inzet van AI. Daarbij noemt het kabinet als randvoorwaarden beveiliging, datakwaliteit en soevereiniteit, en stelt het dat AI vraagt om het fundamenteel herzien van werkprocessen.

Tegelijk staat in de bijlage een opvallende waarschuwing. Een van de lessen uit twintig jaar taakstellingen luidt: "Overschat de formatieve effecten van digitalisering en AI niet." Overheidsprocessen zijn de afgelopen decennia gedigitaliseerd en geautomatiseerd, maar de beloofde besparing bleef vaak uit. Het leidde soms zelfs tot nieuwe taken, meer capaciteit en meer inhuur.

Die les geldt ook voor verslaglegging. Een automatisch transcript zonder controle lijkt snel, maar kan nieuw werk opleveren. Iemand moet namen, besluiten en nuances alsnog nalopen. En als een verslag onjuist blijkt, kost het herstellen ervan meer tijd dan het zorgvuldig opstellen had gekost. De winst zit dus niet in AI alleen, maar in de combinatie: technologie doet het zware werk, een mens houdt de regie en bewaakt de kwaliteit.

Wat betekent de slagvaardige overheid concreet voor je verslaglegging?

De slagvaardige overheid vraagt niet om minder verslaglegging, maar om slimmere verslaglegging. Minder mensen, minder overleg en meer nadruk op transparantie betekenen dat elk verslag doelgericht, betrouwbaar en snel beschikbaar moet zijn. Vier gevolgen springen eruit.

Kies per overleg bewust het juiste verslagtype

Niet elk overleg vraagt om dezelfde notulen. Een routineoverleg is vaak goed vastgelegd met een besluiten- en actielijst. Een bestuursvergadering, een trialoog over een wetsvoorstel of een overleg waarover later verantwoording nodig is, vraagt om een uitgebreider samenvattend of zelfs woordelijk verslag. Wie dat onderscheid scherp maakt, voorkomt dat er tijd gaat zitten in verslagen die niemand nodig heeft, en dat er juist te weinig wordt vastgelegd waar het ertoe doet.

Leg niet alleen besluiten vast, maar ook de afwegingen

Het kabinet wil dat ambtenaren meer risico durven nemen en scherpere keuzes maken. Dat vraagt om verslagen waarin niet alleen staat wát er is besloten, maar ook waarom. Die onderbouwing is nodig bij een informatieverzoek, bij verantwoording aan een raad of de Kamer, en bij de vraag later waarom een organisatie een bepaalde koers koos.

Zie het verslag als geheugen van de organisatie

In de bijlage van de brief staat dat eerdere maatregelen zoals een vacaturestop ertoe leidden dat relatief veel goede mensen vertrokken. Met minder mensen en meer verloop verdwijnt ook kennis. Goede verslagen houden vast wat anders alleen in hoofden zit: welke afspraken er zijn gemaakt, welke opties zijn afgevallen en wie waarvoor verantwoordelijk is. Zo blijft er continuïteit, ook als de bezetting verandert.

Maak verslaglegging onderdeel van het nieuwe werkproces

Het kabinet zegt dat AI vraagt om het fundamenteel herzien van werkprocessen. Voor verslaglegging kan dat betekenen: vergaderingen standaard (met toestemming) opnemen, onze AI-notulist een eerste versie laten maken en de secretaris of griffier die versie laten controleren en vaststellen. Met een vast format en duidelijke afspraken over wie wat controleert, wordt verslaglegging voorspelbaar en sneller, zonder dat de kwaliteit afhangt van één persoon die toevallig tijd heeft.

‍

Het laatste nieuws

Lees meer